Joanna Krakowska Books

Anarchistyczna, a więc z definicji antytotalitarna, odmieńcza rewolucja była totalna. Polegała bowiem na przekraczaniu wszelkich granic – tego, co piękne, tego, co stosowne, tego, co uznane, tego, co bezpieczne i tego, co silne. Jej narzędziem był performans – gatunek sztuki, a zarazem strategii społecznej, który zagarnia na swój użytek cudze przestrzenie, sprawiając, że literatura, teatr, sztuki wizualne, taniec i życie nieodwołalnie tracą autonomię wobec siebie nawzajem. Narzędziem performansu była zaś często odmieńczość, czyli queer – brak uznania dla kulturowych norm pętających wyobraźnię, pragnienia, ekspresję i fantazję.Ta książka to tylko mały wycinek historii performansu, historii queeru, historii Nowego Jorku, historii kontrkultury i zarazem popkultury. Wycinek trochę inny niż te najbardziej znane i najczęściej opowiadane, bo więcej tu kobiet, a mniej muzyki, więcej teatru, a mniej Warhola, choć i teatr nie ten, co zwykle. Opowiada o historii odmieńczego performansu (słowo to rozumiane jest tu bardzo szeroko) na Manhattanie – na scenie, w piwnicy, w klubie i na ulicy – od lat sześćdziesiątych po dziewięćdziesiąte, z wycieczkami w przyszłość i w przeszłość, a nawet do Polski.

„Zawsze powtarzam, że różnych rzeczy mi Pan Bóg poskąpił, ale w tym jednym punkcie czuję się osobą wybraną – ponieważ studiowałam w najlepszym miejscu, w jakim można było w owym czasie studiować” – mówi Małgorzata Szpakowska o warszawskim Wydziale Filozofii w latach sześćdziesiątych. Czuła się outsiderką, niezdolną do utożsamienia się z rówieśnikami, komandosami w marcu 1968, ani z więźniarkami z Fordonu. Autorka siedmiu książek i ponad pięciuset artykułów, redaktorka w „Dialogu”, badaczka polskiej samowiedzy obyczajowej, a także profesor tytularny, nadal postrzega siebie jako osobę spoza głównego nurtu. W rozmowie z dawnymi doktorantkami, teraz przyjaciółkami, opowiada o swoich rodzinnych historiach, w tle których pojawiają się tajne szkolnictwo, więzienie na Pawiaku, oboz w Starobielsku, powstanie warszawskie i stalinizm. Jej narracja jest przekorna, pozbawiona patosu, często z sarkazmem, ale dystans ten słabnie, gdy rozmowa dotyczy konspiracji, kryteriów w humanistyce czy marginesów Solidarności. W dialogu uczestniczą Agata Chałupnik, Justyna Jaworska, Justyna Kowalska-Leder, Joanna Krakowska oraz Iwona Kurz. Książka powstała przy wsparciu Fundacji im. Róży Luksemburg.