Prymaka-Oniszk Aneta Books

Doświadczenia mniejszości białorusko-prawosławnej rzadko są uwzględniane w oficjalnej historii Polski, a temat krzywd, bieżeństwa i przesiedleń pozostaje w milczeniu. Aneta Prymaka-Oniszk przełamuje to milczenie, podróżując po wsiach, rozmawiając z mieszkańcami i historykami oraz badając dokumenty archiwalne. Konfrontuje zdobytą wiedzę z mitami o stosunkach polsko-białoruskich, aby zrozumieć historię swojego dziadka oraz to, kim byli, kim są i kim mogą być mieszkańcy Polski, którzy musieli wyprzeć wszystko, co białoruskie, w dążeniu do awansu społecznego. Autorka odkrywa, że przeszłość często służy do rozgrywania teraźniejszości, a etykietki „bohaterów” i „zdrajców” są przyznawane na podstawie tragicznych wydarzeń. Prymaka-Oniszk bada rodzinną opowieść, archiwa i lokalne pomniki, a także nawiązuje kontakt z sąsiadami z „drugiej strony” podziałów. Tworzy historię o pogranicznym sąsiedztwie, gdzie wspólne życie przeplata się z konfliktem. Dzieci uczą się razem, a strach i tajemnice wciąż wpływają na relacje. Autorka nie stawia oskarżeń, lecz dąży do zrozumienia przeszłości i jej współczesnych interpretacji, zadając pytanie o sens tej opowieści i jej potencjalną moc zmiany.

Lato 1915 roku. Armia rosyjska, pod naporem niemieckich wojsk, musi wycofać się z terenów Polski, Białorusi i Ukrainy coraz dalej na wschód. W wsiach rozprzestrzeniają się niewiarygodne plotki o tym, że Niemcy rzekomo zachowują się w sposób nieludzki, a jedynym wyjściem jest ratunek w ucieczce. W głąb Imperium Rosyjskiego kierują się załadowane furmanki. Z etnicznie białoruskich regionów Podlasia i Grodzieńszczyzny wyjeżdża nawet do 80% ludności. W sumie w biegostwie znalazło się do 2 milionów ludzi. Podróżują w upale, często bez jedzenia i wody, cierpią z powodu wielu nieszczęść, masowo chorują i umierają. Po tym, ci, którzy przetrwali, rozpraszają się po całej Rosji, jakoś urządza­jąc swoje życie. A potem, gdy w Rosji dochodzi do rewolucji i rozwija się krwawa wojna domowa, znów wsiadają na wozy i wracają — do ojczyzny, ale już nowej, innej niż ta, która była kiedyś. Bo w czasie, gdy ich nie było w domu, zdążyła już zapanować nowa władza — polska. A cały dorobek, gromadzony przez pokolenia, często poszedł z dymem... Autorka tej książki opowiada tę historię z różnych perspektyw: ludzi postawionych w ekstremalnej sytuacji, chłopów, których świat ginie na ich oczach, oraz w końcu uchodźców, uciekinierów, niewinnych ofiar różnych wojen.