J. Bernlef Books

Dutch

Onze taal zit vol hart. Talloze woordcombinaties met hart, woordspelingen, uitdrukkingen, spreekwoorden. Het hart is altijd symbool van menselijke gevoelens, emoties geweest. In deze tijd van rationalisatie pleegt men erop te wijzen dat het hart niet meer is dan een pomp, een holle spier. Dat is niet meer dan de fragmentarische kijk van een specialist. Hij heeft gelijk, maar niet helemaal. In de taal ligt vaak nogal wat wijsheid verscholen. Een uitdrukking als 'met hart en ziel' is niet zomaar uit de lucht gegrepen. Ze geeft de essentiële verbinding tussen hart en hersens weer. Zonder hart geen ziel, d.w.z.: geen emoties, geen waarnemingen, geen herinneringen, geen liefde, geen plezier, geen verdriet. En juist over al die dingen gaat het boekje dat dichter Bernlef voor de Nederlandse Hartstichting schreef, een alfabet rond het menselijk hart. Het is een boekje geworden waarin speelsheid en ernst elkaar afwisselen, in korte teksten waar iedereen wel een stukje van zijn eigen hart in zal herkennen. Uw hart is de hoofdzaak en dat blijft het.Verschenen t.g.v. het 10-jarig bestaan van de Nederlandse Hartstichting. Uitgegeven in samenwerking met de Nederlandse Hartstichting, 's-Gravenhage.

Bundeling van drie eerder afzonderlijk gepubliceerde novellen die alle op een verlaten eiland spelen.

Stijn Bekkering verliest zijn vrouw bij een auto-ongeluk. Omdat hij zelf in het ziekenhuis ligt, heeft hij ook haar begrafenis gemist. Korte tijd later hoort hij dat zijn zoon met de noorderzon is vertrokken. Stijns zoektocht voert hem tot diep in de wouden van Canada. Buiten is het maandag is een roman over mensen, dingen en gebeurtenissen die uit het zicht verdwijnen en langzamerhand geschiedenis worden. Op subtiele wijze werpt Bernlef licht op de duistere motieven van zijn personages.

Literatuur > Roman

Een 12-jarige Amsterdamse jongen, die de laatste maanden van de oorlog op een boerderij doorbrengt, vormt zich uit de maar half begrepen gebeurtenissen om hem heen een beeld van de oorlog en de wereld van de volwassenen.

In De man in het midden beschrijft een kleinzoon het leven van zijn grootvader. Twee problemen spelen in dat leven een grote rol. In de eerste plaats de moeilijkheid om meetbaarheid en voorspelbaarheid van de techniek toe te passen op het dagelijks leven met zijn gevoelens en emoties. En in de tweede plaats is er het probleem van het kiezen, speciaal het kiezen voor of tegen georganiseerde politieke solidariteit. Wie zich aansluit zal achteraf vaak moeten erkennen dat hij zich lelijk heeft vergist; wie zich afzijdig houdt legt geen gewicht in de schaal, hij staat ten slotte alleen, tussen twee stoelen, in het midden.

Op weg naar een oud-collega krijgt Kees Zomer een hersenbloeding. Plotseling heeft hij geen gevoel meer in het linkergedeelte van zijn lichaam. Omdat hij de macht over het stuur verloren heeft, kan hij niet voorkomen dat zijn auto te water raakt. Met een uiterste krachtsinspanning weet hij aan de kant te komen en merkt dan tot zijn ontsteltenis dat de helft van de wereld verdwenen is. Dat niet alleen: hij kan ineens niet meer op zijn eigen naam komen en er is ook iets in zijn spreken verschoven. In het contact met de omgeving is een storing opgetreden. Stukje bij beetje moet hij zich gaan herinneren wie, wat en waar hij is, moet hij de taal weer leren beheersen, en zich bewust worden van de simpelste dingen.

Maarten Klein verliest langzaam maar zeker zijn greep op de werkelijkheid. Hij kan heden en verleden niet meer onderscheiden, wil plotseling weer naar zijn werk en ziet zijn echtgenote voor een vreemde aan. 'Achter me in de deuropening staat een vrouw. Haar bruine haar valt met een lok schuin naar rechts over haar voorhoofd. [...] Ze houdt me in de gaten.' Meer nog dan een verhaal over dementie is Hersenschimmen een liefdesgeschiedenis, met een overmijdelijk tragisch einde.

Op een eiland voor de westkust van Zweden verliest een man zijn vrouw door een auto-ongeluk. In hun peilloze verdriet komen de man en zijn dochter nader tot elkaar en betreden verboden gebied. Bernlef beschrijft deze schrijnende geschiedenis van liefde en gemis in een stijl die even kaal is als het landschap waarin het verhaal zich afspeelt.

In de Verenigde Staten begin 20e eeuw wordt een doofstomme jongen veroordeeld voor de moord op een bekende actrice uit de stomme film; een verslaggever van een lokale krant begint een speurtocht naar de achtergronden van deze jongen.

Verloren zoon sluit aan bij de eerbiedwaardige traditie van de zogenaamde robinsonade: een roman in de trant van het beroemde, in 1719 verschenen boek van Daniel Defoe: Robinson Crusoe. In Defoes didactische roman staat Robinson model voor de ondernemende mens uit het tijdperk van de Verlichting. Aangespoeld op een onbewoond eiland weet hij zich als een ware 'doe-het-zelver' uitstekend te redden. Bemlefs Robinson, de toneelregisseur Rob Noordhoek, vergaat het heel anders. Hij is een typisch product van de moderne, technologische samenleving. Dat wil zeggen dat hij een meester is in het bedienen van apparaten. Maar op het verlaten eiland waar hij aanspoelt bevinden zich niets dan de resten van een beschaving. Noordhoek is aangewezen op zijn inventiviteit en komt, in tegenstelling tot Defoes held, tot de ontdekking dat hij twee linkerhanden heeft. De roman beschrijft op een lichtvoetige manier Noordhoeks onvermijdelijke ondergang. Daarnaast is de roman een exploratie van Noordhoeks verleden aan de hand van brieven die hij schrijft aan een actrice die alleen als afbeelding op het eiland aanwezig is. Vrijdag neemt in Bernlefs roman de gedaante van een Franssprekende papegaai aan. Aan het slot van het boek vallen dood en ware identiteit van de hoofdpersoon eindelijk samen.

Het drama in Bernlefs verhalen staat zelden centraal. Het wordt door de schrijver als het ware van opzij aangeschoten, via een nauwelijks opgemerkte gebeurtenis het verhaal binnengesmokkeld, waar het plotseling alles verandert met het effect van een valkuil in een veilig ogend bospad.Door verrassende perspectiefwisselingen laat Bernlef ons steeds op een andere manier naar aanwezigheid en plaats van zijn helden en heldinnen gissen.Bernlefs verhalen zijn bedrieglijk herkenbaar. Onder het schijnbare realisme van zijn verteltrant schuilt echter een andere, vaak schokkende realiteit.

Mensen kunnen op verschillende manieren wegraken. Stijn Bekkering weet er alles van: hij verliest zijn vrouw Geesje bij een auto-ongeluk. Hij heeft haar niet zien sterven en ook niet begraven zien worden omdat hij in coma lag. In zijn rouwperiode hoort hij dat zijn zoon Harry met de noorderzon is vertrokken. Voor Stijn en schoondochter Sandra is zijn plotselinge afwezigheid een schok.Harry Bekkering zou gesignaleerd zijn in Lenfield, Nova Scotia, helemaal aan het andere eind van de wereld. Stijn vertrekt naar Canada en komt in dat eenzame landschap vol verhalen en raadsels, tot een onthutsende ontdekking. Toch voelt hij zich in de houthakkerswouden op z'n gemak en hij blijft er hangen. Hij vestigt zich als beheerder van een uitdragerij en maakt er vrienden: de jonge, ondoorgrondelijke Tracy, bij wie hij intrekt, en de monumentale kunstenaar Bruce Grady, specialist op het gebied van de Maori-cultuur. Stijn hoort verbijsterende feiten uit hun leven.Buiten is het maandag is een roman die gaat over mensen, dingen en gebeurtenissen die uit het zicht verdwijnen en langzamerhand herinnering worden.

Het verhaal in dit Literaire Juweeltje verscheen eerder in 'Het verbroken zwijgen' (2002) en in 'Het begin van tranen' (2008) en gaat over een typisch Bernlef-thema: de bezoedelde herinnering. Een oude weduwnaar slijt zijn laatste dagen in een klein huisje vlakbij zee. Een jong meisje in de bus ontroert hem met haar jeugd en onbevangenheid, en hij nodigt haar bij hem thuis uit.

Ze zaten samen op school, twee jongens van dertien in het Amsterdam van de jaren vijftig. Max Veldman is de onderzoeker, die dingen weet waar de meeste jongens niets van begrijpen. Hij wil de onzichtbare wereld van de wind in kaart brengen, haar vastleggen in cijfers en getallen. Zelf wil hij ook het liefst onzichtbaar worden. Max woont samen met zijn vader, die op de cacaofabriek van Blooker aan de Amstel werkt. Dat zijn moeder er na de oorlog vandoor is gegaan met een Canadees, durft hij pas later te bekennen. Wouter van Bakel heeft totaal andere dromen. Hij wil harder lopen dan de wind, de honderd meter onder de elf seconden. Ook hij leeft zo in een wereld van tijden en cijfers. Door Max leert Wouter een andere, wonderbaarlijke werkelijkheid kennen. De bijzondere, hechte vriendschap verwatert als de jongens naar de hbs gaan, en van lieverlee verliezen ze elkaar uit het oog. Pas jaren later, als Wouter revalideert van een spierziekte, ontdekt hij Max in een psychiatrische inrichting in de buurt. Dan blijkt hij de enige persoon te zijn met wie 'de onzichtbare jongen' wil praten. Maar dat er nog een grotere tragedie in Max' familie verborgen wordt gehouden, ontdekt Wouter pas als Max werkelijk onzichtbaar is geworden.

Ze waren vrienden voor het leven geweest, de schilder IJsbrand Blok en de fotograaf Dick Noordeloos, beiden oude mannen nu. Na de plotselinge dood van IJsbrand ontfermt de dochter van de schilder zich over zijn nalatenschap. Ze vindt dat Dick de aangewezen persoon is om de schilderijen van haar vader te fotograferen voor een catalogus bij een overzichtstentoonstelling.Terwijl Dick fotografeert (en zo dagenlang geconfronteerd wordt met IJsbrands verdwenen muze, zijn vrouw Nadia), begint hij langzaam te beseffen welk drama zich in het leven van zijn vriend voltrokken heeft – een drama dat zijn weerslag vond in olieverf op doek.Op slot is niet alleen een schrijnende confrontatie van de kunst met de werkelijkheid, van jeugd met ouderdom, maar ook een ontroerende roman over een gedoemde liefde. Bernlef slaagt er opnieuw in de onvolkomenheid van menselijke relaties bloot te leggen, zonder afbreuk te doen aan de waarde ervan.

In een Oosteuropese stad werken enkele mensen aan een televisiefilm over het leven van een beroemd schrijver die van staatswege met terughoudendheid bejegend wordt.

Wat is identiteit? Een masker dat je naar believen op en af kunt zetten, of iets dat onvervreemdbaar bij je hoort? In de drie novellen waar Geleende levens uit bestaat onderzoekt Bernlef vragen als deze. De ene hoofdpersoon blijkt tot bijna niets gereduceerd te worden als hem de rol van het soap-personage dat hij jarenlang speelde wordt afgenomen. De andere krijgt door de inlichtingendienst waarvoor hij werkt een fictieve identiteit aangemeten totdat hij ontdekt dat de naam die hij draagt wel degelijk iemand toebehoort. En de derde wordt om geheimzinnige redenen uitverkoren voor een nieuw soort, veel interessanter leven dan hij eigenlijk had.Alle drie worstelen ze zich het leven door – zonder de zekerheid of het wel echt hun eigen leven is…

Arend Wijtman lijdt aan keelkanker. In afwachting van de operatie, waar zijn stembanden zullen worden verwijderd, reist hij af naar een eiland om er zich voor te bereiden op `een leven zonder stem . Hij besluit uitsluitend nog schriftelijk te communiceren. Vlak nadat hij op het eiland is aangekomen blijkt dat er een elfjarig meisje wordt vermist. Wijtman raakt tijdens zijn verblijf steeds meer in een isolement en pleegt tenslotte zelfmoord. De rechercheur, die de zaak van het vermiste meisje onderzoekt , legt een verband tussen deze twee gegevens en gaat op zoek naar het notitieboekje dat Wijtman altijd bij zich droeg. De lezer weet hoe het spoor in werkelijkheid loopt. Boven deze tragische gebeurtenissen zweven de meeuwen, onaangedaan.

De veertienjarige Lucille woont in een klein dorp, is een paar keer blijven zitten en heeft ouders die voortdurend ruziemaken. Ze snakt naar aandacht en wanneer er een nieuwe, aardige leraar op school komt, grijpt ze haar kans. Ze probeert hem te verleiden en vertelt haar vriendinnen de wildste verhalen over hen beiden – al gaat hij in werkelijkheid niet in op haar avances. Toch wordt de sfeer steeds grimmiger en beschuldigen de dorpelingen hem al snel van seksueel misbruik. Hoe kan hij zich verdedigen tegen een uit de hand gelopen leugen?Bernlef stuurde het manuscript van Een onschuldig meisje twee weken voor zijn overlijden in oktober 2012 naar de uitgeverij. Het is de allerlaatste roman die hij voltooide.

Drie korte verhalen geschreven door J. Bernlef, getiteld: - Hondendromen - Geboorte - Dubbele tong

Verloren zoon sluit aan bij de eerbiedwaardige traditie van de zogenaamde robinsonade: een roman in de trant van het beroemde, in 1719 verschenen boek van Daniel Defoe: Robinson Crusoe. In Defoes didactische roman staat Robinson model voor de ondernemende mens uit het tijdperk van de Verlichting. Aangespoeld op een onbewoond eiland weet hij zich als een ware 'doe-het-zelver' uitstekend te redden. Bemlefs Robinson, de toneelregisseur Rob Noordhoek, vergaat het heel anders. Hij is een typisch product van de moderne, technologische samenleving. Dat wil zeggen dat hij een meester is in het bedienen van apparaten. Maar op het verlaten eiland waar hij aanspoelt bevinden zich niets dan de resten van een beschaving. Noordhoek is aangewezen op zijn inventiviteit en komt, in tegenstelling tot Defoes held, tot de ontdekking dat hij twee linkerhanden heeft. De roman beschrijft op een lichtvoetige manier Noordhoeks onvermijdelijke ondergang. Daarnaast is de roman een exploratie van Noordhoeks verleden aan de hand van brieven die hij schrijft aan een actrice die alleen als afbeelding op het eiland aanwezig is. Vrijdag neemt in Bernlefs roman de gedaante van een Franssprekende papegaai aan. Aan het slot van het boek vallen dood en ware identiteit van de hoofdpersoon eindelijk samen.

Een man van weinig woorden wordt in Dover achtergelaten door een Engels meisje met wie hij door Europa reist. Hij zwijgt, zoals hij dat zijn hele leven gewend is geweest waardoor hij niet geïdentificeerd kan worden.

Als een oude Deense rechter een onderzoek doet naar een op Groenland gepleegde moord, ontstaat er een crisis in zijn persoonlijk leven door de botsing tussen twee culturen en rechtssystemen.

Die Geschichte spielt in einer kleinen Stadt in der Nähe von Boston im Winter. Maarten Klein ist Rentner und lebt dort mit seiner Frau Vera, die Kinder sind längst aus dem Haus. Seit einiger Zeit fühlt Maarten sich ständig müde, außerdem hat er Aussetzer, die er als Alterszipperlein abtut: Ein Lapsus hier, eine Verwechslung da, zunächst nichts wirklich Schlimmes, Dinge die er dennoch vor seiner Frau zu verbergen sucht. Und dann beobachtet er an sich selbst viel gravierendere Phänomene, deren er zusehends nicht mehr Herr wird: »Was steckt da drin in meinem Körper, was braut sich da zusammen?«, fragt er sich. Der literarische Coup des Autors besteht darin, die krankheitsbedingten Veränderungen aus der Innensicht des Betroffenen zu schildern und damit die Erfahrungswelt eines Alzheimerkranken lebendig werden zu lassen. »Das macht ›Hirngespinste‹, in dem die Ich-Figur nach und nach in der dritten Person Singular, er, zu sprechen beginnt, zu dem eindringlichsten Buch über Verfall, das ich kenne.« (Pieter Steinz)

Oud-rechercheur Wim Terlinde is op zoek naar nabestaanden van de overleden Roderick Vos en komt uit bij twee vrouwen die in diens leven een rol hebben gespeeld. Als een van hen in een psychose beland blijkt te zijn, drukt hij samen met de andere vrouw de erfenis van Vos achterover. Maar dan ontmoeten de vrouwen elkaar, in de ruige Schotse hooglanden. Vanaf dat moment neemt het verhaal een wending die zichtbaar maakt hoe ingrijpend de psychische gevolgen van misbruik en ongewenste seksualiteit kunnen zijn. De dramatische ontknoping is even schokkend als onvoorzien.

Analytische annotatie: Verhalen.

In een Oosteuropese stad werken enkele mensen aan een televisiefilm over het leven van een beroemd schrijver die van staatswege met terughoudendheid bejegend wordt.

In het laatste oorlogsjaar wordt een twaalfjarige jongen geconfronteerd met een nieuwe werkelijkheid waardoor het proces van kind tot jongeman voltrokken wordt..

Sedmdesátník Martin Klein žije se ženou Věrou na americkém venkově. Přišla zima, napadl sníh, svět ztratil barvy a Martinovi připadá, že je stále těžší se v něm orientovat. Jeho lehká roztržitost se rychle mění v zapomnětlivost, až končí totálním rozpadem jeho světa – i jazyka. To vše sledujeme od začátku do konce z perspektivy Martina. Autorova odpověď na zdánlivě prostou otázku, co prožívá dementující člověk, je natolik sugestivní, že kniha kromě širokého literárního ohlasu doma i v cizině získala uznání také v profesionálních kruzích a v Nizozemsku patří k povinné četbě pracovníků pečovatelských domů.... celý text

Dnes už celosvetovo známy román J. Bernlefa patrí k najprekladanejším dielam holandskej literatúry. Výraznými „postavami“ v Stratenom synovi sú okrem „hlavného hrdinu“, ostrov, pes a papagáj. S iróniou jemu vlastnou Bernlef dokazuje, že zvieratá, vedené svojími inštinktmi a kus zeme v mori sú vnímavejšími a bystrejšími rozprávačmi a vokalizátormi ako človek, ktorého inštinkty už dávno otupili komunikačné média a pohodlie výdobytkov modernej civilizácie. Zlomyseľne a sarkasticky necháva autor svojho Noordhoeka zomrieť úbohou smrťou na zranenie, ktoré by si doma v Nizozemsku takmer ani nevšimol. V skutočnosti však Rob Noordhoek skonal na ticho a samotu. Kniha vychádza v preklade talentovanej Marty Maňákovej v novej edícii Tulipán, v ktorej chce Vydavateľstva Európa slovenským čitateľom predstaviť najpodstatnejšie prózy holandskej literatúry. Editorom a odborným garantom edície je Adam Bžoch.