Gerrit Komrij was a significant figure in Dutch literature, renowned for his prolific output as a poet, novelist, critic, and polemical journalist. His poetry from the early 1970s sharply contrasted with contemporary trends, earning him considerable attention. He also gained a reputation for his acerbic prose, offering critical essays and columns that engaged with cultural and political subjects. As a literary critic and, most notably, as an influential anthologist, Komrij fundamentally reshaped the canon of Dutch literature, solidifying his status as one of the nation's leading literary voices.
Een halfjaar voor zijn dood sprak Gerrit Komrij de wens uit zijn beschouwingen opnieuw uit te geven: 'zo mooi als die Amerikaanse kleine boekjes'. Bas Heijne maakte een persoonlijk keuze uit de mooiste, de beste, de onverbiddelijkste en de ontroerendste teksten die Komrij in drie decennia schreef.
'Muziek zoekt mensen uit en vernietigt ze. Muziek boort zich in mensen en misbruikt ze. Muziek is oorlog. Dat de muziek bezit nam van een lichaam dat Wagner heette en niet van, zeg maar, de 'iuk' die ik in 1813 geweest had kunnen zijn is puur toeval. Het is de eenentwintigste eeuw geworden en ik sta op van mijn stoel, loop naar de deur van mijn kamer en laat Wagner binnen'. 'Wagner zou alleen muziek moeten zijn maar Wagner is altijd meer dan muzik alleen, het is psychologie, maatschappijkritiek, mythe, zelfaffichering, inkapseling, het is ok commentaar op muziek, en voor wie op dit moment leeft klinkt in de muziek het naleven door, de echo's van de muziek, het commentaar op het commentaar en, uiteindelijk weer, de gestruikelde maatschappijkritiek, de psychologie die de ogen werd uitgestoken, de aan de schandpaal genagelde zelfaffichering.'
Bloemlezing doorheen alle tijden en talen van scatologische teksten, gedichten, wetenschappelijke verhandelingen, ...
Amsterdam, eind negentiende eeuw. In een tijd van opkomend socialisme en groeiende belangstelling voor spiritualiteit, ontstaan er villa's in Zuid, terwijl de binnenstad vol zit met hoeren en charlatans. Hector, een dandy, weet zich als medium te positioneren tussen de wereld van de geesten en de levenden. In de weelderige huiskamers van de rijken houdt hij seances, waar hij inspeelt op hun verlangens en dromen. Zijn beste vriend George, een fervent socialist, pleit voor verandering onder de arme bevolking. Hij bezoekt bijeenkomsten die oproepen tot saamhorigheid en verzet tegen de machthebbers, terwijl hij zoekt naar manieren om de heersende klasse te ondermijnen. Terwijl de stad zich voorbereidt op een nieuwe tijd, dromen Hector en George elk op hun eigen manier van een betere toekomst. Echter, ze ontdekken al snel dat hun idealen en visioenen niet meer zijn dan luchtkastelen, en hun dromen beginnen te vervagen. De roman biedt een heldere en subtiele kijk op schijn en werkelijkheid, de geesten van de onderwereld en de geest van de nieuwe tijd, tegen de achtergrond van een roerige periode in de vaderlandse geschiedenis.
Niet te geloven is het verslag van een praatgroep. Op een zonnige namiddag komen in een prieel een relimaan, een relifiel en een relifoob bijeen. Zij buigen zich over de vraag: is er in onze tijd sprake van een opleving van het geloof? En zo nee, wat stelt die nieuwe gelovigheid voor? Er is geen aspect van het geloof of het komt op een of andere manier wel aan de orde in hun gesprek. Verklaart de godsdienst de raadselen van het ontstaan van heelal en leven? Maakt het geloof de dood minder onaanvaardbaar? Welke rol speelt de religie bij moraal en zingeving?Maar er komen ook onderwerpen aan de orde als blasfemie, neurose, de Big Bang, God in de literatuur, en de trendgevoeligheid van moderne dominees en pastoors. Alle bekende en minder bekende thema’s uit de godsdienstwetenschap en uit de eeuwenlange geschiedenis van de verdediging en bestrijding van het geloof worden in Niet te geloven nog eens onstuimig op een rijtje gezet. Op vrolijke wijze populariseert het drietal al pratend en resumerend een hoogst ingewikkelde materie. Prieelfilosofie, zeker, maar ook een waar vademecum voor iedereen die met vragen zit over de oude en nieuwe vermommingen van de godsdienst.
Wie mocht denken dat de poëzie van de zeventiende en achttiende eeuw inmiddels een afgegraasd terrein is vergist zich. Bovendien veranderen de grazers steeds. In de catacomben wachten de priesters en de filosofen geduldig naast de vaganten en de bacchanten, klaar om door een nieuwe generatie weer geheel anders geschift en gesorteerd te worden. De middeleeuwen gingen lang voor duister door. De achttiende eeuw, zo op het plezier gericht, werd als te oppervlakkig onder het tapijt geschoven. Nog altijd is in ons beeld van de zeventiende eeuw de constructie zichtbaar die de negentiende-eeuwers ervan hebben opgetrokken. Een bloemlezer moet dat alles zoveel mogelijk vergeten. Hij dient het feit dat hij heeft schoolgegaan uit zijn geheugen te bannen, de bloemlezingen die hij kent naar Nergenshuizen, poste restante, te versturen, en de literatuurgeschiedenis te wantrouwen. Vervolgens moet hij alles gewoon opnieuw lezen.Er heeft uit tweehonderd jaar verscholen poëzie nog nooit zo'n uitgebreide en langgerekte echo weerklonken als die u thans, met De Nederlandse poëzie van de zeventiende en achttiende eeuw in 1000 en enige gedichten, in handen hebt. Het is een echo die ons tegelijkertijd iets verteld over de benauwenissen en de weidsheid van onze eigen periode.
