Księży Młyn Books

To trzeci tom cyklu albumów fotograficzno-historycznych, który prezentuje dziedzictwo śląskich potentatów gospodarczych, twórców potęgi przemysłowej regionu. Poprzednie tomy dotyczyły spuścizny Ballestremów i Henckel von Donnersmarcków. Historia rodu Schaffgotschów sięga średniowiecza. Głównie związani z Cieplicami, posiadali rozległe dobra w kotlinie jeleniogórskiej, wokół Gryfowa Śląskiego oraz w północnych Czechach, a od połowy XIX wieku również na Górnym Śląsku, zwłaszcza w Ruda Śląska i Bytomie. Główna siedziba górnośląskiej gałęzi rodu, pałac w Kopicach, jest dziś świadectwem zmiennych losów. Książka podzielona jest na części: Historia rodziny, Działalność gospodarcza, Działalność społeczna oraz Pałace. Autorzy Beata Pomykalska, Paweł Pomykalski i Joanna Oczko stworzyli dwujęzyczny (polsko-niemiecki) album, który w atrakcyjny sposób rozwija wiedzę mieszkańców regionu i ukazuje mniej znane oblicze Górnego Śląska. Dziedzictwo przemysłowe, mimo rosnącej wartości, wciąż jest zagrożone. Album stanowi dokumentację stanu obecnego i z czasem nabierze wartości jako pamiątka epoki, w której powstał.

W 1273 roku Leszek Czarny, książę sieradzki i łęczycki, nadał Wolborzowi przywileje, m.in. umożliwił biskupom osadzenie miasta na prawie niemieckim oraz zezwolił na posiadanie własnych sądów. W roku 2023 obchodzona jest 750. rocznica uzyskania przez Wolbórz praw miejskich, a trwałą pamiątką tych ważnych wydarzeń jest niniejszy tom prac naukowych, powstały z inicjatywy włodarzy tej miejscowości i społeczników, którzy z miłością pielęgnują pamięć o przeszłości swojej „małej ojczyzny”. Chęć poszerzenia wiedzy o przeszłości Wolborza sprawiła, że w marcu i kwietniu 2023 roku przeprowadzono prace archeologiczne. Połączenie wyników badań z ponowną analizą inwentarzy spisanych w drugiej połowie XVI–XVIII wieku pozwoliło wykonać cyfrową rekonstrukcję zamku w najlepiej rozpoznanej fazie jego istnienia (około 1600 r.). Wyniki tych badań zawarte są w artykule autorstwa Tomasza Olszackiego, jednym z zamieszczonych w niniejszej księdze. Zgromadzone w tej zbiorowej monografii prace prezentują dwa aspekty badań: studia nad przeszłością Wolborza oraz nad jego dziejami najnowszymi. Twórcami tomu są zarówno miejscowi działacze, pomnażający dobra kultury wolborskiej, jak i pracownicy naukowi wyższych uczelni, z dużym dorobkiem i doświadczeniem, mocno zaangażowani w badania nad dziejami Wolborza.

Za torami roztaczał się zupełnie inny świat. Po prawej stronie ogródki działkowe obsadzone gęstwiną morwy, która po deszczu pachniała jak czarodziejski bukiet. Po lewej stronie, wzdłuż alei Unii, znajdował się jeden z większych parków Europy, Park im. Piłsudskiego. To wieloautorska opowieść o łódzkim osiedlu im. Józefa Montwiłła-Mireckiego (1928–1931), które jako jedno z pierwszych w Polsce promowało nowoczesne koncepcje mieszkalnictwa. Była to kwestia kluczowa dla międzywojennej Łodzi, ośrodka przemysłowego z trudnymi warunkami mieszkaniowymi. Choć osiedle nie zostało w pełni zrealizowane i nie zmieniło radykalnie sytuacji mieszkaniowej, wyznaczało nowe wzorce architektoniczne oraz kształtowało miejskie rytuały. Dziś jest zabytkiem, słabo obecnym w powszechnej świadomości, ale istotnym dla lokalnej społeczności. Publikacja zbiera artykuły badaczek i badaczy z dziedzin historii, etnologii oraz historii sztuki i architektury, a także teksty mieszkańców osiedla. Autorzy koncentrują się na dziedzictwie materialnym, jak modernistyczna architektura, oraz na niematerialnych aspektach społecznych, doświadczaniu przestrzeni w okresie międzywojennym i współcześnie.