Jarosław Marek Rymkiewicz Books

Die Endstation dokumentiert Jarosław Rymkiewicz' Besessenheit als christlicher Pole mit der Vernichtung der Juden während des Zweiten Weltkriegs vor den Augen der Polen und oft mit deren Zusammenarbeit. Rymkiewicz stellt den Umschlagplatz - das Gebiet des Warschauer Ghettos, wo Juden zur Deportation im Rahmen der Endlösung versammelt wurden - in den Mittelpunkt seiner Erzählung, weil "es genau hier, mitten in unserem Leben, geschah." Durch den Gegensatz von Vergangenheit und Gegenwart, dem Persönlichen und dem Historischen, umfasst Die Endstation eine Rekonstruktion der kleinsten Details des Genozids (sehr ähnlich Claude Lanzmanns Shoah) und einen fiktiven Bericht über einen I. B. Singer-ähnlichen Sommer in einem Kurort bei Warschau, wo sich eine Gruppe jüdischer und christlicher Freunde kurz vor dem Krieg zu einer letzten Tennissaison, Debatten und Romanzen trifft. In dieser unermüdlich bohrenden Erzählung untersucht Rymkiewicz zum ersten Mal in all ihrer Komplexität das Verhältnis der Polen zum Holocaust.

„Książka ta przeznaczona jest dla miłośników historii ojczystej – takich, którzy lubią czytać o tym, jak wyglądało życie polskie w dawnych czasach i jak żyli nasi przodkowie, jakie mieli przygody oraz obyczaje. Mówi ona o wydarzeniach, które miały miejsce w Warszawie przed ponad dwustu laty, między połową kwietnia a początkiem listopada 1794 roku. Jest w niej również mowa o kilku wydarzeniach nieco późniejszych i nieco wcześniejszych, a także (dla przykładu oraz porównania) o wydarzeniach, do których doszło w tymże czasie w Wilnie i w Krakowie. Nie znaczy to, że moja opowieść zdaje sprawę ze wszystkich ważnych wydarzeń, które miały miejsce w Warszawie w roku 1794. Tę kwestię dostatecznie wyjaśnia tytuł książki – jej tematem są wydarzenia wiążące się z wieszaniem na szubienicy, a więc, ujmując to inaczej, z legalnym lub nielegalnym wykonywaniem wyroków śmierci – niekiedy sądowych, a niekiedy wydawanych spontanicznie przez lud Warszawy”.[wstęp]

Rymkiewicz, we właściwy sobie sposób, wybiera tematy nieoczywiste, wydawałoby się błahe, żeby swą opowieścią poprowadzić czytelnika do rzeczy najważniejszych, nierzadko ostatecznych. Razem z nim zaglądamy do paryskich mieszkań, chodzimy po paryskich ulicach i cmentarzach pierwszej połowy XIX wieku, śledzimy Mickiewicza w jego podróżach, podglądamy przy pracy i przez drzwi szpitala dla obłąkanych... Mickiewicz, któremu poeta zadaje wiele pytań, pozostaje tajemnicą, chociaż dzięki Rymkiewiczowi, wiemy o nim znacznie więcej.

Rymkiewicz wprowadził do literatury nowatorską formę, pozwalającą w oryginalny sposób ująć życie i twórczość poetów (pisał też o Mickiewiczu, Słowackim, Fredrze). Encyklopedia, składająca się z alfabetycznie uporządkowanych haseł – fragmentów, wydaje się obejmować całość, takie jest dążenie autora. A przecież – jak sam wielokrotnie przyznawał – z przeszłości i z czyjegoś życia zostają tylko ułamki, fragmenty, tropy, które czasem pozwalają się domyślać brakujących części, a czasem prowadzą na manowce.