Soroka Paweł Books

Karpiński Stanisław (1870–1943) był bankowcem, ministrem skarbu i prezesem Banku Polskiego. Urodził się 23 października 1870 roku w Raduczu w województwie warszawskim. Po ukończeniu szkoły realnej we Włocławku i szkoły handlowej w Warszawie, studiował ekonomię na uniwersytecie w Lipsku. Swoją karierę zawodową rozpoczął w 1893 roku jako urzędnik w Banku Handlowym w Warszawie, a od 1896 roku współpracował z narodowodemokratycznym „Głosem”. W czasie I wojny światowej sprzeciwiał się współpracy z Niemcami, licząc na odbudowę Polski. Po odzyskaniu niepodległości został dyrektorem Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej, a w 1919 roku objął stanowisko ministra skarbu. W 1924 roku został prezesem Banku Polskiego, gdzie zdołał zgromadzić kapitał akcyjny w wysokości 100 milionów złotych. Karpiński dbał o to, aby Bank Polski nie był wykorzystywany przez prywatne grupy kapitałowe, co prowadziło do konfliktów z innymi instytucjami. Był przeciwnikiem obcego kapitału i uzależnienia Banku od rządu, co spowodowało napięcia z sanacją. Po zakończeniu kadencji w 1929 roku nie został ponownie mianowany. W 1930 roku opublikował zbiór listów, a w 1931 roku pamiętnik. Zmarł 24 grudnia 1943 roku w Warszawie, prowadząc zapiski w swoim pamiętniku.

Prezentowana monografia stanowi pierwszą w polskiej historiografii próbę całościowego omówienia pożarów i ich następstw w Rzeczpospolitej Obojga Narodów od XVI do XVIII wieku. Opierając się na bardzo zróżnicowanych i rozproszonych źródłach rękopiśmiennych i drukowanych oraz starszej i nowszej literaturze przedmiotu, Andrzej Karpiński omawia kolejno: przyczyny wczesnonowożytnych miejskich pożarów (wojna, podpalenie, wyładowania atmosferyczne, nieostrożne obchodzenie się z ogniem), ich liczbę, rozmiary, czas trwania i częstotliwość, największe klęski ognia w wybranych kilkunastu wielkich i średnich ośrodkach miejskich, wreszcie skutki demograficzne, ekonomiczne, społeczne, urbanistyczno-architektoniczne i polityczne pożóg. Elżbieta Nowosielska opisuje rozwój ówczesnego ustawodawstwa przeciwpożarowego oraz próby zabezpieczenia się i gaszenia XVI-XVIII-wiecznych pożarów. Rozprawę opatrzono obszerną bibliografią, licznymi szczegółowymi zestawieniami i tabelami, ilustracjami, streszczeniem anglojęzycznym oraz indeksami.

Prezentowany katalog jest pierwszą w polskiej historiografii próbą całościowego zebrania wiadomości o pożarach miast i miasteczek Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI-XVIII wieku. Zawiera informacje o blisko 5000 pożarów, z których około 2000 zostało dokładniej opisanych. W szczegółowych notach uwagę zwrócono m.in. na przyczyny poszczególnych klęsk ognia, czas ich trwania, skutki, jakie za sobą pociągnęły, śmiertelne ofiary. Wszystkie zapisy dotyczące poszczególnych miast i miasteczek zaopatrzone zostały w przypisy, na końcu tomu zaś zamieszczono obszerną bibliografię.

Monografia koncentruje się na gospodarce obronnej, celach polityki gospodarczo-obronnej oraz narzędziach i metodach ich osiągania, w tym finansowaniu przedsięwzięć zaspokajających potrzeby systemu obronnego. Zawiera definicje polityki gospodarczo-obronnej oraz jej relacje z polityką gospodarczą i obronną, a także narzędzia, takie jak nakazy administracyjne oraz parametryczne i ekonomiczne instrumenty. Analizuje znaczenie gospodarki obronnej dla trwałego wzrostu gospodarczego oraz wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania jej funkcjonowania. Opisuje również formułowanie i realizację polityki gospodarczo-obronnej w Polsce po 1990 roku, wskazując na trudności w jej kształtowaniu. Uwzględnia zmiany w kreowaniu bezpieczeństwa oraz rolę administracji rządowej, w tym Ministerstwa Obrony Narodowej, w koordynacji polityki. Istotnym elementem jest omówienie prawnych uwarunkowań funkcjonowania gospodarki obronnej, regulacji dotyczących pozyskiwania sprzętu wojskowego oraz świadczenia usług dla sił zbrojnych. Analizowane są także formalno-prawne aspekty pozyskiwania funduszy na obronność, zarówno z zasobów krajowych, jak i międzynarodowych.

W monografii szczegółowo scharakteryzowano nowe uwarunkowania funkcjonowania branży zbrojeniowej, w tym prawne aspekty pozyskiwania uzbrojenia dla Sił Zbrojnych RP w czasie pandemii. Przedstawiono zmiany w polityce obronnej, które objawiały się centralizacją decyzji dotyczących pozyskiwania sprzętu wojskowego. Analizowane są skutki lockdownów na przedsiębiorstwa obronne, w tym implementację nowych technologii, pracę zdalną oraz automatyzację produkcji. Jednak ze względu na specyfikę branży zbrojeniowej nie mogły zostać wprowadzone wszystkie rozwiązania stosowane w sektorze cywilnym. Sytuacja polskiego przemysłu obronnego została ukazana w kontekście działań organizacji międzynarodowych (ONZ/WHO, UE, NATO) oraz krajowych władz państw członkowskich, które nie wykorzystały mechanizmów zarządzania kryzysowego w walce z SARS-CoV-2, co przyczyniło się do szybszego rozprzestrzenienia wirusa oraz nadmiarowych zgonów. Uwzględniono również funkcjonowanie przemysłów zbrojeniowych w innych krajach oraz zmiany na międzynarodowych rynkach uzbrojenia. Z analizy wynika, że pilnym wyzwaniem dla władz państwowych jest opracowanie algorytmu postępowania w sytuacjach kryzysowych, szczególnie w zakresie struktury organów kryzysowych i metodologii ich działania.